Sagantaa Barnoota Jalqabaa
Sagantaan barnoota jalqabaa kun sagantaalee fi pirojektoota barnoota jalqabaa, barnoota maatii fi deeggarsa tajaajilli Horn of Afrikaan hawaasa Baha Afrikaaf kennu hunda kan hammatedha.
Kutaalee Saganticha
HOAS-Parent Child plus (formerly known as PCHP) Horn of Africa Services-Parent Child plus
Sagantaan kun maatii baha Afrikaa irraa dhufan daa’imman umuriin isaanii ji’a 16 gidduu jiran waliin torbanitti al lama mana daawwannaa cimaa waggaa lamaaf ni kenna- waggaa afur kanneen hiyyummaa, adda baafamuu, carraan barnootaa daangeffame, danqaa afaanii fi dubbisuu fi barreessuu, fi gufuulee biroo guddina fayya qabeessaa fi milkaa’ina barnootaatiin qormaata keessa jiran. Daawwannaa kanaan Ogeeyyiin Barnoota Jalqabaa keenya barbaachisummaa walqunnamtii warraa fi daa’imaa irratti warra barsiisuu fi meeshaalee (kitaabota fi meeshaalee taphaa barnootaa), dandeettii fi jajjabina ijoollee isaanii hirmaachisuuf kennu.
Moodeelli nuti agarsiifnu waggoota 50 oliif kan mirkanaa’e yoo ta’u, hariiroo warraa fi daa’imaa cimsuu fi, dhumarratti, afaan, dubbisuu fi barreessuu, fi dandeettii hubannoo, fi hawaasummaa-miiraa guddisuudhaan qaawwa galma ga’iinsa daa’imman galii gadi aanaa qabaniif riqicha godhaa ture yoo ta'u barnoota isaanitti bu'a qabeessa akka ta'aaniif ni gargaara.
Akkamiin
XIYYEEFFANNAA SAGANTAA KANAA
-
Amala walqunnamtii warraa fi daa’imaa gaarii; Walqunnamtii gaarii warraa fi daa’imaa afaanii fi afaaniin ala ta’e (verbal and non-verbal) ijaaruu;
-
Dandeettii warraa guddisuu (Promoting positive parenting skills);
-
Guddina hawaasummaa-miiraa daa’imaa guddisuu;
-
Dandeettiiwwan dubbisuu fi barreessuu duraa kanneen qophii mana barumsaatiif barbaachisoo ta’an horachuu; fi
-
Di’ima keenyatti yeroo dubbani dabaree dubbii laachuufi akkasumas afaanota garaa garaan waliin dubbachuu.
Torbanitti, daawwataan afaan maatin dubatu kan dubbatu/ttu kitaaba haaraa qulqullina olaanaa qabu ykn meeshaa taphaa kan maatiidhaaf kennaa ta’ee guyyaa jalqabaa fudhee/fuutee dhaqa(dhaqxi). Kitaabonni fi meeshaaleen taphaa maatii ulaagaa guutaniif of eeggannoodhaan filatamu. Kitaabicha ykn meeshaa taphaa fayyadamuun, daawwattoota, afaan dhalootaa maatii, dubbisuu, haasawa, fi tapha sochiiwwan walqunnamtii warraa fi daa’ima kakaasuuf qophaa’anii fi guddina dandeettiiwwan afaanii, hubannoo fi hawaasummaa-miiraa daa’immaniif murteessaa ta’an guddisuuf qophaa’e.
Waggaa waggaan maatiin tokkoon tokkoon isaanii yoo xiqqaate daawwannaa manaa 46 argatu. Waggoota lamaan keessatti, fi daawwannaa manaa 92 keessatti, maatiin mana kitaabota qulqullina olaanaa qaban 46 fi meeshaalee taphaa barnootaa fi waraqaa qajeelfama kaarikulamii 46 gorsa walqunnamtii afaaniin (verbal interaction); guddina ogummaa; fi sochiiwwan hirmaannaa dabalataa, dubbisuu fi barreessuu, muuziqaa fi aartii. Hojjettoonni daawwannaa manaa, kanneen torbanitti al lama daawwannaa hirmaattoota waliin hariiroo cimaa ijaaran, maatii qabeenya hawaasaa bal’aa kanneen akka nyaata, mana jireenyaa, fayyaa, fi tajaajila barnootaa dabalatee walitti hidhu. Maatiin PCHP yeroo xumuran, hojjettoonni ijoolleen isaanii mana barumsaa duraa qulqullina olaanaa qabu kan giddugala irratti hundaa’e (pre-k, Head Start ykn kindergarten) keessatti akka tarkaanfii barnootaa itti aanu murteessaa ta’etti galmaa’uu isaanii mirkaneessuuf isaan waliin hojjetu.
SAGANTAAN KUN MAAL MILKEESSUU FEDHA
Maatiin akka barsiisaa ijoollee isaanii isa jalqabaa fi barbaachisaa ta’etti ga'ee isaanii akka bahan gargaaruu, ijoollee isaaniif egeree ifa ta’e akka ijaaran gargaaruu, akkasumas ijoolleen barattoota milkaa’oo akka ta’aniif qopheessuu. Hunda caalaa ammoo ummanni xiyyeeffannoo keenyaa (maatii Baha Afrikaa) hojii manaa fi sochii barumsaa ijoollee ofii keessatti hirmaachuun hammam barbaachisaa akka ta’e hubachuu isaanii barbaanna.
Degarsa Maatii
Sagantaan kun maatii Baha Afrikaa guddina daa’immanii fi guddina barumsa jalqabaa akka guddisan ni deeggara. Kana gochuudhaan maatiin hirmaannaa gaarii gochuun cimina qaban cimsanii dammaqinaan akka itti fufan godha. Sababoota fi bu’aa gufuulee adda baafachuun qoratee furmaata akka itti kennaniif ni gargaara. Beekumsa haaraa, dandeettii haaraa fi jijjiirama ilaalcha uumuun barmaatilee fooyya’oo akka horataniif giddu galummaadhaan hojjeta.
Dhaabbata kunuunsa daa’immanii maatii
Sagantaan kun HOAS gidduutti dhaabata kunuunsa daa’immanii walta’iinsaa isaanii ni madaala, ni guddisa, ni hundeessa, sababiin isaas ejensiin dursaa EAHCPs (East African Home Child Care Providers) kanneen afaan Amaaraa, Afaan Oromo, Somali, fi Tigrinya dubbatan walitti fidee dhaabbilee ogummaa biroo waliin hojjechuuf. Dhaabbileen kunneen adeemsa hubannoo uumuu fi odeeffannoo hawaasaan geggeeffamu raawwachuuf dandeettii tumsaa leenjisuu fi guddisuu.
Kana gochuudhaan sagantichi barbaachisummaa fedhii hawaasni itti dhaga’amee fi ibsame qorachuu, galmeessuu fi xiinxaluu, akkasumas beekumsaa fi dandeettii dabalataa hawaasni fi deeggartoonni isaanii waa’ee tajaajila kunuunsa daa’immanii gama hedduun qabu maal beekuu akka qaban ni uuma. Argannoowwan qorannoo kun barbaachisummaa isaa irratti hundaa’uun qooda fudhattoota adda addaa waliin kan qoodamu ta’a
Kaleidoscope
Taphaafi barachuun kaleedooskooppii daa’imman 0-5 fi warra isaanii irratti xiyyeeffata galma:
-
warri fi kunuunsitoonni guddina fayya qabeessa daa’imman irratti karaalee itti deeggaran akka baratan carraa ni kenna.
-
Daa’imman umurii 5 gadi ta’aniif carraa tapha caaseffama qabu kennuu.
-
Maatii fi kunuunsitootaaf yeroo barbaachisaa ta’etti gara tajaajila birootti kallatti kennuu. HOAS- taphaafi barachuun kaleidoscope Jimaata hunda waajjira guddaa HOAS keessatti raawwatama. Garee kana keessa seenuu yoo barbaaddan nu qunnamaa.
-
Warra fi kunuunsitootaaf yeroo barbaachisaa ta’etti gara tajaajila birootti rifaralaa kennuu. HOAS- taphaafi barachuun kaleidoscope Jimaata(Friday) hunda waajjira guddaa HOAS keessatti raawwatama.